واکاوی تأثیر ادلّه‌ی إثبات تشکیک بر مراتب طولی و عرضیِ آن، در کلام علامه‌طباطبائیّ(ره) و آیت الله مصباح(ره)

یکی از مسائلی که از دیرباز میان متفکرین جهان مطرح بوده است، بحث وحدت و کثرت موجودات هستی می­باشد؛ و از مترقّی ترین نظرات در این زمینه، نظریه­ تشکیکِ حقیقت وجود است که یک چیز را عامل وحدت و کثرت موجودات می­داند. البته دو برهان مختلف برای همین نظریه اقامه شده است که از علامه طباطبائی بعنوان قائل به برهان اول، و از آیت الله مصباح به عنوان تنها قائلِ دومین برهان، در این پژوهش استفاده شده است؛ این تفاوت در اثبات نظریه­ تشکیک، افزون بر اختلاف نتیجه در تعیین مراتب طولی و عرضی، سبب فروق بسیاری در ابحاث آتیه­ فلسفه می­باشد که سبب فزونیِ  بیش از پیش اهمیت تعیین قول صواب می­گردد. از همین روی می­بایست بهترین تبیین و اثبات از نظریه­ وحدت درعین کثرت هستی را معین نمود که در نتیجه­ آن مراتب مختلف تشکیک، و بالتبَع سایر مباحث حکمی، تعیینِ تکلیف ­گردد. در نوشتار پیش رو تلاش شد تا ضمن ارائه جامع و مستند ادله­ هر یک از طرفین، داوریِ دقیقی میان آن­ها صورت گیرد و نتایج روشنی به­دست آید؛ از جمله اینکه تشکیک در جمیع مراتب وجودی جریان داشته و می­توان از استدلال علامه به­عنوان یکی از بهترین براهینِ این مبحث یاد کرد.