مطالعه‌ی تطبیقی عرض ذاتی،از منظر علامه طباطبایی (ره) و آیت الله جوادی

حکیمان و منطق­دانان، همواره بحث از موضوع و عوارض­ذاتی را به انگیزه­ی طبقه­بندی علوم مطرح کرده و برای جلوگیری از درهم آمیزی علوم، مسئله­ی موضوع و عوارض­ذاتی را پیش می­کشیدند. برخلاف این رویکرد دیرینه، علامه­طباطبایی بحث از عوارض­ذاتی را خاصیّت علوم­حقیقی عنوان کرده­اند که از آن گریزی نیست، چه بحث طبقه­بندی علوم در میان باشد و چه نباشد. به علاوه، از آن رو که برهان مبتنی بر چهار شرط ضرورت، دوام، کلیّت و ذاتی­بودن است، پس همواره عارض­ذاتی مساوی با موضوع علم می­باشد. این رویکرد سبب شده است که نظریه­ی علامه­طباطبایی در این باب به «ملاک­مساوات» شهرت یابد. آیت­الله­جوادی­آملی به عنوان یکی از اصلی­ترین منتقدین این نظریه­ی اعتقاد دارند که این ملاک نه­ تنها توانایی دربرگرفتن تمامی مصادیق عرض­ذاتی را ندارد (و جامع نیست) بلکه حتی موجب وارد شدن مصادیق اعراض­غریب، ذیل عنوان عرض­ذاتی نیز می­شود (ومانع نیست). با این حال به نظر می­رسد که نقد و ابرام­های ایشان وارد نبوده و «معیارمساوات» هم جامع افراد و هم مانع اغیار است.